امروزه بیبرقی به یکی از دغدغههای اصلی مردم و کسبوکارها تبدیل شده است. دولت برای جبران ناترازی برق ابتدا قطعیهای دو ساعته را اجرا کرد، اما حالا در بعضی مناطق کشور خاموشیها به چهار ساعت در روز هم رسیده است. این خاموشیها دیگر یک مشکل گذرا نیستند؛ از سوختن لوازم خانگی گرفته تا توقف کارگاهها، تعطیلی فروشگاهها و حتی اختلال در مراکز درمانی و سرورها، همه و همه پیامد مستقیم قطع برق هستند. همین شرایط باعث شده استفاده از تجهیزات برق اضطراری دیگر یک انتخاب اختیاری نباشد، بلکه به ضرورتی اجتنابناپذیر در زندگی و کسبوکارهای امروز تبدیل شود.
در دنیای تجهیزات برق اضطراری، سه واژه زیاد شنیده میشود: اینورتر، UPS و سانورتر. هر کدام از این دستگاهها وظیفه تبدیل و تأمین برق در زمان قطعی یا نوسانات شبکه را بر عهده دارند، اما کاربردها و امکاناتشان متفاوت است. در ادامه همراه ما در «رها باتری» باشید تا تفاوتها و کاربردهای هرکدام را به زبان ساده بررسی کنیم.
UPS چیست؟
UPS یا منبع تغذیه بدون وقفه (Uninterruptible Power Supply) دستگاهی است که برق مورد نیاز تجهیزات الکترونیکی را حتی در زمان قطعی یا نوسان برق شبکه بهطور مستمر و بدون وقفه تأمین میکند. عملکرد UPS به این شکل است که برق شهر را دریافت کرده، باتری را شارژ میکند و در هنگام قطع برق، انرژی ذخیرهشده در باتری را به صورت برق AC (همان برق قابل استفاده برای وسایل) به دستگاهها میدهد.
به عبارت دیگر، UPS مانند یک پشتیبان هوشمند برق عمل میکند:
-
تا وقتی برق شهری برقرار است، باتری شارژ میشود و دستگاهها بدون وقفه کار میکنند.
-
به محض قطعی یا نوسان برق، UPS فوراً انرژی باتری را جایگزین میکند تا هیچ اختلالی در عملکرد تجهیزات حساس ایجاد نشود.
یک UPS از سه بخش اصلی تشکیل میشود:
- شارژر که برق شهر (AC) را به برق مستقیم (DC) تبدیل میکند تا باتری شارژ شود.
- باتری که انرژی را ذخیره میکند.
- اینورتر که برق ذخیرهشده را دوباره به برق AC تبدیل کرده و به دستگاهها میرساند.
به بیان ساده، UPS همیشه باتری را آماده نگه میدارد و به محض قطع برق، بدون اینکه شما متوجه شوید، انرژی لازم را تأمین میکند.
” بیشتر بخوانید: راهنمای جامع خرید باتری یو پی اس در سال 2025 “
انواع UPS
UPSها به دو دسته اصلی تقسیم میشوند و تفاوتشان در سرعت و روش ورود باتری به مدار است.
UPS آنلاین (Online):
در این مدل، برق همیشه از مسیر باتری عبور میکند. همین یعنی حتی کوچکترین نوسان یا قطعی برق هیچ اثری روی خروجی نمیگذارد. به همین دلیل برای دیتاسنترها، بانکها و تجهیزات پزشکی بهترین انتخاب است. البته قیمت آن هم بالاتر از سایر مدلهاست.
UPS لاین اینتراکتیو (Line Interactive):
در این حالت، بر خلاف مدل آنلاین، دستگاهها در حالت عادی مستقیم از برق شهر استفاده میکنند. اما اگر قطعی رخ دهد، در کسری از ثانیه باتری وارد مدار میشود. این تأخیر آنقدر کم است که برای کامپیوترها یا وسایل خانگی هیچ مشکلی ایجاد نمیکند، ولی برای سرورها و تجهیزات بسیار حساس، ریسک دارد. در عوض قیمتش مناسبتر است و مصرف انرژی کمتری هم دارد.
ظرفیت UPS و کاوا
اگر به بازار سر زده باشید، میبینید UPSها معمولاً با واحد کاوا (kVA) معرفی میشوند. کاوا به معنی کیلوولتآمپر است و توان نامی دستگاه را نشان میدهد. اما باید دقت کنید که توان واقعی یا همان کیلووات (kW) همیشه کمی کمتر است، چون به ضریب توان (Power Factor) بستگی دارد.
برای مثال، یک UPS سه کاوا معمولاً حدود 2.6 تا 2.8 کیلووات توان واقعی میدهد. بنابراین موقع خرید، حتماً توان واقعی دستگاههای مصرفی خودتان را بسنجید و بعد UPS مناسب انتخاب کنید.
سانورتر (Sunverter) چیست؟
سانورتر یا اینورتر خورشیدی/هیبریدی، نسل جدیدی از تجهیزات برق اضطراری است که علاوه بر عملکرد مشابه UPS، قابلیت استفاده از انرژی خورشیدی را هم دارد.
نحوه کار سانورتر
-
در حالت عادی، مثل UPS عمل میکند: برق شهر را گرفته، باتری را شارژ میکند و در زمان قطعی برق، انرژی باتری را به دستگاهها میدهد.
-
تفاوت اصلی اینجاست: سانورتر میتواند به پنلهای خورشیدی متصل شود و از انرژی خورشیدی برای شارژ باتریها یا تأمین مستقیم برق استفاده کند.
-
همین ویژگی باعث شده نام آن از ترکیب Sun (خورشید) و Inverter گرفته شود.
مزایای سانورتر
-
امکان استفاده از انرژی پاک و رایگان خورشیدی.
-
در بعضی برندها قابلیت کارکرد در حالت UPS Mode را نیز دارد، یعنی میتوان آن را مثل یک UPS عادی به کار برد.
-
انعطافپذیری: میتوانید ابتدا آن را بدون پنل خورشیدی استفاده کنید و بعداً برای کاهش هزینه برق، پنلهای خورشیدی اضافه نمایید.
-
قیمت پایینتر نسبت به UPS آنلاین.
محدودیتهای سانورتر
-
تأخیر در ورود باتری به مدار (چند صدم ثانیه)، بنابراین برای سرورها و تجهیزات فوق حساس مناسب نیست.
-
بیشتر برای مصارف خانگی، فروشگاهی یا اداری کوچک توصیه میشود.
سانورتر برند گرووات Growatt
یکی از برندهای شناختهشده در حوزه سانورترهای خورشیدی در ایران، گرووات (Growatt) است. این شرکت چینی بهعنوان یکی از تولیدکنندگان مطرح جهانی تجهیزات انرژی خورشیدی، محصولات متنوعی در رده اینورترهای هیبریدی و سانورتر ارائه میدهد. سانورترهای گرووات در بازار ایران به دلیل کیفیت ساخت مناسب، پشتیبانی از باتریهای لیتیومی و سازگاری با پنلهای خورشیدی محبوبیت بالایی پیدا کردهاند. بسیاری از نصابها و فروشندگان تجهیزات خورشیدی، گرووات را بهعنوان یک گزینه مطمئن و بهصرفه برای مصارف خانگی و اداری معرفی میکنند؛ به همین دلیل امروز نام Growatt برای بسیاری از فعالان بازار انرژیهای تجدیدپذیر در ایران آشناست.
“ سانورتر 6KW برند Growatt مدل SPF 6000 Es Plus “
دنیای باتریها؛ اسیدی یا لیتیومی؟
یکی از مهمترین انتخابها در زمان خرید UPS یا سانورتر، نوع باتری است.
باتریهای سرب-اسید (اسیدی) قدیمیتر و ارزانتر هستند. معمولاً حدود ۲ سال عمر میکنند و اگر زیاد دشارژ شوند، زودتر خراب میشوند.
در مقابل، باتریهای لیتیومی مدرنترند. وزن کمتر، عمر طولانیتر (حتی تا 14 هزار سیکل) و راندمان بالاتری دارند. همین ویژگیها باعث شده بهتدریج جایگزین باتریهای اسیدی شوند. ترکیب سانورتر با باتری لیتیومی میتواند راهکاری بسیار اقتصادی و آیندهدار باشد.
کدام را انتخاب کنیم؟
اما سؤال اصلی: برای نیاز شما کدام یک از تجهیزات برق اضطراری بهتر است؟
اگر تجهیزات شما حیاتی و حساس هستند، مثل سرور یا دستگاه پزشکی، UPS آنلاین مطمئنترین انتخاب است.
برای استفادههای عمومی در خانه یا دفتر کار، یک UPS لاین اینتراکتیو یا سانورتر جواب میدهد.
و اگر به صرفهجویی انرژی و استفاده از انرژی خورشیدی فکر میکنید، سانورتر به همراه باتری لیتیومی بهترین سرمایهگذاری خواهد بود.
جمعبندی تجهیزات برق اضطراری
اینورتر، UPS و سانورتر هر سه برای تأمین برق اضطراری طراحی شدهاند، اما تفاوتشان در سرعت واکنش و امکانات جانبی است. اینورتر سادهترین شکل است، UPS آنلاین قابل اعتمادترین و سانورتر انعطافپذیرترین. انتخاب درست یعنی امنیت بیشتر برای تجهیزات و صرفهجویی در هزینهها.
سؤالات متداول
تفاوت UPS و اینورتر در چیست؟
اینورتر فقط برق باتری را به AC تبدیل میکند و چند صدم ثانیه تأخیر دارد. UPS اما برق بدون وقفه و پایدار ارائه میدهد.
آیا سانورتر همان UPS است؟
خیر. سانورتر مثل UPS عمل میکند اما علاوه بر آن میتواند به پنلهای خورشیدی متصل شود.
بهترین نوع UPS برای خانه چیست؟
برای خانه و استفاده عمومی، UPS لاین اینتراکتیو یا سانورتر بهترین انتخاب هستند.
چرا باتری لیتیومی بهتر از اسیدی است؟
باتری لیتیومی طول عمر بیشتری دارد، سبکتر است و راندمان شارژ/دشارژ بالاتری ارائه میدهد.